407. Willy Brandt

[Wat voorafging]

2210 uur. Brandt heeft zich na zijn ontmoeting met de pers even opgefrist, en is daarna in het gezelschap van Günther Guillaume, zijn vertrouwde adviseur, het park ingelopen. Het is een wandeling die hij in de tijd dat hij burgemeester was hier in Berlijn wel honderd keer heeft gemaakt. Het kasteelpark, Englischer Garten. De statig slingerende, geasfalteerde paden. De gazons, de romantisch aangelegde, steeds wisselende groepen bomen en struiken. Er is rond deze tijd niemand op de been. De bomen, de struiken, de gazons liggen er in de vrieskou en onder het licht van de lantaarns bij als een plaatje.
Helemaal tevreden is Brandt niet. Hij heeft weer ruzie gemaakt met Rut. De reis naar Berlijn heeft langer geduurd dan verwacht. En het overleg met Wehner was, zoals wel vaker, grimmig. Katholieken. Dat zijn machiavellisten van huis uit. Ook het eten op het Slot Bellevue is niet goed gevallen. En in zijn gesprek met de pers heeft hij om de een of andere reden de juiste toon niet weten te treffen. Een van de journalisten, een jonge vent die hij nog niet eerder had ontmoet - werkt voor Der Spiegel, denkt hij - zaagde hem hinderlijk door over de politieke perspectieven na het verdrag met de Polen. Een zekere Kresse, een SPD-raadslid uit Bremen, zou hebben gezegd dat de binnenlandse politiek van Brandts regering geen toekomst had. Hij had daar uitgebreid op geantwoord. Met een keur van argumenten. ‘Het was niet rationeel…’
Maar de jongen had hem met een laatdunkend lachje onderbroken. ‘Wat rationeel,’ zei hij. Hij was, voor een zo jong iemand, belachelijk cynisch. ‘De wereld is toch niet rationeel, Herr Bundeskanzler.’ Brandt schudt het hoofd. Beschamend is dat. Defaitistisch. Natuurlijk is de wereld rationeel. Ten diepste is de wereld rationeel. En zijn regering heeft natuurlijk wel degelijk toekomst. Zijn regering heeft alle toekomst van de wereld. En die toekomst is rationeel. Is maakbaar. De mens is in staat de toekomst vorm te geven. Dat is een grondgedachte van de sociaaldemocratie.
Maar de opmerking van de snotneus knaagt. 

Brandt wendt zich tot zijn metgezel, die, zoals altijd als hij met hem alleen is, een paar passen achter hem loopt.
‘Guillaume, Lieber, wat voer je uit?’

406. De bus rijdt

[Wat voorafging]

Gerhard komt binnen.
Ze kijken op hun horloges. 2120.
Gerhard groet de mannen en gaat aan de tafel zitten.
‘Alles kits, chef?’
Hij knikt.
‘Je denkt dat het bijna zover is?’
Gerhard gebaart: wachten.
Ze zwijgen.
En wachten.
2130.
2140.
De portofoon boven Schulzes brits kraakt.
‘Alpha, alpha, Charlie hier. Over.’
Schulze gaat op zijn knieën zitten en bedient het apparaat. ‘Ja Charlie, kom er maar in.’
‘X-ray!’ zegt de stem van Schlesinger. ‘X-ray.’
‘ X-ray,’ zegt Schulze. ‘Begrepen.’
‘Hij is gaan wandelen. Vijf minuten geleden.’ Schulze kijkt uit zijn ooghoek naar Gerhard, die niet beweegt. ‘Ja, ja,’ zegt hij. ‘Begrepen.’
‘Hij is met Guillaume,’ zegt Schlesinger. ‘Met Günther Guillaume. Alleen zij twee.’
‘Begrepen.’
Even is het stil aan de andere kant. Dan barst Schlesinger los. ‘Te gek man, echt gewoon te gek. Jullie gaan los? Nu?’
‘Begrepen!’
‘Ik hoor hier trouwens een nieuwtje,’ gaat Schlesinger verder. Hij is zeker gek geworden. Of hij heeft zijn tong niet meer onder controle.
‘Die Guillaume, he, dat is waarschijnlijk een DDR-agent.’
Gekraak, gekraak.
Gerhard staat op van tafel en grijpt de portofoon.
‘Het is rare wereld, weet je,’ grinnikt Schlesinger door het gekraak heen.
‘Wat zeg je man,’ snauwt Gerhard. ‘Ik versta je niet.’
‘Rare wereld,’ zegt Schlesinger.
‘Ja, klaar,’ zegt Gerhard.
Hij schakelt de portofoon uit.
De teamleden zijn van hun britsen gekomen.
‘X-ray,’ zegt Schulze. ‘En Yankee en Zulu. En sluiten.’
Gerhard steekt de portofoon in zijn zak en maakt een gebaar.
De mannen lopen naar de tafel bij de muur. Dit is perfect geoefend. Ze pakken een voor een hun uitrusting van de tafel. Hangen de geweren aan hun schouder en glippen naar buiten. De stenen treden van de trap op. Voor de deur geparkeerd staat een geblindeerde bestelbus. Grauw in de grauwe winternacht. Kessler en Schulze openen de deur van de laadbak. Gerhard glijdt achter het stuur. Kasinke naast hem.
De bus rijdt weg.

405. De bus rijdt

[Wat voorafging]

Het is inmiddels negen uur geweest. De teamleden liggen op hun britsen en luisteren naar het gekraak van de portofoon. Naarmate X-ray nadert, stijgt de spanning. De mannen worden meliger en meliger. Nu gaat het zelfs al over de vergoeding die ze voor deze actie krijgen, een onderwerp dat tot dusver taboe was. Kasinke begint er zelf over.
‘Wat vang jij hier eigenlijk voor?’ vraagt hij aan Schulze.
‘Jij?’
Hij haalt zijn schouders op.
‘Nou?’
‘Vijf mille?’ zegt Kasinke aarzelend.
‘Zes mille,’ blaft Kessler vanaf zijn brits.
‘Zes mille,’ echoot Schulze onmiddellijk.
‘Hoe kan dat?’ zegt Kasinke, boos overeindkomend.
Schulze haalt zijn schouders op. ‘Ik weet niet,’ zegt hij. ‘Het zal wel de mate van deskundigheid zijn.’
Dat brengt Kasinke tot zwijgen. Maar even later is zijn woede zo hoog opgelopen dat hij toch zijn mond niet kan houden. ‘Waarom ben jij er eigenlijk uitgevlogen?’ vraagt hij Schulze.
Die grijnst. ‘Hoer klappen gegeven,’ zegt hij.
Ze lachen.
‘Ja zo gaat dat. En jij?’
Kasinke haalt zijn schouders op.
‘Ook hoeren geschopt,’ constateert Kessler.
‘En nu? Je rijdt op een taxi he?’
‘Yep.’
‘En je werkt voor Metzger?’
‘Voor die lul?’ zegt Kessler.
‘Ik werk niet voor die lul,’ zegt Kasinke verontwaardigd. ‘Mijn baas...’
‘NPD?’ vraagt Kessler.
‘NPD?’ zegt Kasinke. ‘Donder toch op. Dat heb ik toch al eerder gezegd. Dat zijn Halbstarken. Tuig van de richel. Daar willen we niks mee te maken hebben.’
‘We? Wie zijn we?’
‘Wij,’ zegt Kasinke
‘Wat denken wij?’ zegt Schulze.
‘De wereld is rot,’ zegt Kessler gehoorzaam.
‘En hoe komt dat?’
‘Door de linksen.’
Kessler giechelt dom.
‘Stil!’ zegt Schulze.
Buiten wordt een geluid hoorbaar. De deur gaat open. Er loopt iemand de trap af.

404. Opschalen

[Wat voorafging]

Het is inmiddels zeven uur geweest. Ludwig geeft zijn secretaris opdracht iets te eten te bestellen. Tijdens het eten neemt hij met Eberle de hele affaire nog eens stap voor stap door. Ze komen tot de conclusie dat, zeker zolang er geen nadere informatie beschikbaar is, het moment nog niet is aangebroken om in te grijpen.
Maar dat verandert kort na negen uur.
Frau Treppke vraagt belet. Ze heeft nadere informatie, zegt ze. Haar dienst heeft inmiddels vastgesteld dat een van de rechtsradicalen die in de verklaring van Gutschein genoemd zijn sinds dinsdag jongstleden van het toneel is verdwenen. Kasinke, Horst Kasinke, de ex-politieman die in het verleden met Emmerich Gerhard heeft samengewerkt, en die in 1968 uit de dienst is ontslagen. Kasinke is dinsdag niet komen opdagen bij zijn werkgever en is sinds dat moment spoorloos.
En ze weet nog meer. In Frankfurt en Bad Homburg zijn rond dezelfde tijd twee andere ex-politieambtenaren verdwenen, die net als Kasinke in het onderzoek van haar dienst naar voren zijn gekomen. Een Karl-Heinz Schulze en een Michael, of Mick Kessler. Beide mannen zijn net als Kasinke in het verleden betrokken geweest bij semilegale operaties. Beiden hebben daarbij met Gerhard samengewerkt. Beide mannen worden verdacht van rechtsradicale sympathieën.
Ludwig en Eberle knikken ernstig.
Daar is kennelijk iets aan de hand.
Maar opnieuw: kunnen er harde conclusies uit worden getrokken?
Ze discussiëren erover. Maar tegen tienen veranderen de condities opnieuw. Op het telefoontoestel in de conferentiezaal komt een gesprek binnen voor Frau Treppke.
Treppke luistert met een strak gezicht. Ze maakt notities. En legt de hoorn neer.
‘Dit lijkt me doorslaggevend,’ zegt ze. ‘Ik krijg hier net het bericht dat mijn dienst erin is geslaagd de man te identificeren die indertijd de detonators heeft geleverd voor de aanslag op de heer Pohl. Het is een zekere kapitein Lothar Meiss.’
Ze noemt zijn dienstonderdeel en zijn standplaats.
‘Er is gesproken met kapitein Meiss, en hij heeft verklaard dat hij in opdracht van de Federale Recherche uitrusting heeft geleverd aan Herr Gerhard. Woensdag jongstleden. Het gaat om automatische geweren van het type Skorpion vz. 62. Vier stuks. Verder: bivakmutsen, camouflagepakken, portofoons… Wilt u de lijst zien?
‘Automatische geweren?’ zucht Eberle.
‘Dat doet de deur dicht,’ zegt Ludwig.
‘U bent overtuigd?’
‘Er moet opgeschaald worden,’ zegt Ludwig. ‘Het beveiligingsniveau rond de Bondskanselier moet worden verhoogd.’
‘Wanneer?’ zegt Eberle.
‘Vanavond nog,’ zegt Ludwig. ‘Nu.’
Hij buigt zich over de tafel en schuift de telefoon naar Frau Treppke, zodat ze onmiddellijk het Bundesamt für Verfassungsschutz kan bellen om de nodige maatregelen te nemen.

403. Opschalen

[Wat voorafging]

In Karlsruhe, in het gebouw van de Bundesanwaltschaft, is na de verklaring van Gudrun Treppke een impasse ontstaan. Treppkes standpunt is duidelijk. Het Bundesamt für Verfassungsschutz meent dat de beschikbare feiten aanleiding geven om in te grijpen. Om tenminste het beveiligingsniveau rond de Bondskanselier op te voeren. Maar Ludwig en Eberle zijn daar niet zo zeker van. Want wat zijn de feiten? Dat de Federale Recherche het initiatief heeft genomen tot een infiltratie in de Roodfrontgroep lijkt onbetwistbaar. Het was kennelijk een operatie die werd uitgevoerd vanuit de Sicherungsgruppe Bonn. En die onder de diepste geheimhouding moest plaatsvinden. Een probleem is dat van de direct betrokkenen tot dusver niemand bereikt is voor commentaar. En dat de informatie waarover ze beschikken nog steeds in hoge mate speculatief is. Dat geldt in ieder geval voor wat de heer Gutschein en zijn collega’s hebben verklaard. Deduceren en combineren op huiskamerniveau, meer is dat niet. Maar ook de informatie die Frau Treppke ter tafel heeft gebracht hangt uiteindelijk van onzekerheden aan elkaar. Welke harde aanwijzingen zijn er dat er bij deze infiltratie inderdaad rechtsradicalen betrokken zijn? En waarop zijn de vermoedens gebaseerd dat deze operatie tegen de Bondskanselier is gericht? Frau Treppke heeft op vragen daarover geen bevredigende antwoorden. Ze heeft in feite in het geheel geen antwoorden. Alleen dat haar dienst van mening is dat het dreigingsniveau hoog is. Hoog genoeg om een aanzienlijke uitbreiding van de beveiliging rond de Bondskanselier te rechtvaardigen. Maar op dit moment? Juist op het moment dat de partij van de Bondskanselier een congres organiseert om een belangrijk politiek succes te vieren? Is dat prudent? Wat zullen daar de consequenties van zijn? Hoe zeker zijn ze eigenlijk dat deze affaire meer is dan, bijvoorbeeld een politieke intrige? De Federale Recherche valt uiteraard onder Genscher, de Minister van Binnenlandse Zaken, maar het is natuurlijk sinds jaar en dag een bolwerk van de Christendemocraten. Generalbundesanwalt Ludwig heeft behoefte aan nader beraad en verzoekt Frau Treppke zich terug te trekken, maar zich beschikbaar te houden.

402. Portofoon

[Wat voorafging]

Kasinke kijkt op zijn horloge. Het is bijna half zes.
‘Een half uur vertraging,’ gaat de stem van Schlesinger verder.
‘Ja, dat hebben we,’ zegt Schulze.
‘Twee man beveiliging,’ zeg de stem van Schlesinger.
‘Wie zijn het?’
‘Ben jij dat Schulze?’
‘Wie zijn het?’
‘Ik weet niet of je ze kent. Dieter en Schwanzle.’
‘Ha,’ zegt Kessler. ‘Dat is…’
Maar de verbinding kraakt en Schulze gebaart hem dat hij zijn mond moet houden.
Hij luistert, met zijn oor vlak bij het apparaat, en maakt een notitie.
‘Oké, bedankt,’ zegt hij.
En sluit de verbinding.
‘We kunnen ze uitluisteren,’ zegt hij tegen de andere mannen.
‘De beveiligers?’
Schulze laat de notitie zien. ‘Dit is de bandbreedte,’ zegt hij.
Hij draait even aan de knoppen van zijn toestel en zet dat vervolgens op de plank boven zijn bed.
De mannen luisteren even naar het gebruikelijke gekraak. Dan wordt een stem hoorbaar.
‘Dieter? Over?’
‘Hans?’
De mannen schieten in de lach. Hans is de eigenlijke naam van Schwanzle.
Ons kent ons in de wereld van de beveiliging.

401. Portofoon

[Wat voorafging]

Schulze steekt een sigaret op.
‘Zou je dat wel doen?’ teemt Kessler
‘Waarom niet?’
‘Je krijgt er slecht zaad van.’
‘Jezus man, dat is wel de minste van mijn zorgen. Ik hoef maar naar een vrouw te kijken en ze is zwanger.’
‘Ha ha.’
‘Takketakketak,’ zegt Schulze. ‘Takketakketak.’
‘Ik heb wel zin in een wijf,’ zegt Kessler.
Schulze lacht.
‘Later,’ zegt hij. ‘Als deze klus erop zit. Dan gaan de bloemetjes buiten.’
Daar denken ze alle drie over na.
In de stilte begint de portofoon te kraken, die nog op tafel staat waar Gerhard hem heeft neergezet.
‘Alpha, alpha, bent u daar?’
Schulze veert op van zijn brits. ‘Verdomd, het is Schlau,’ zegt hij.
‘Schlau? Wie is Schlau?’ zegt Kasinke.
‘Zo noemen we hem,’ zegt Kessler. ‘Je kent hem wel, die eikel. Schlesinger heet hij eigenlijk. Werkt die hier tegenwoordig? Zit die in Berlijn?’
Maar Schulze antwoordt niet. Hij staat op en liep naar de portofoon. Hij drukt de zendknop in.
‘Hier Alpha,’ zegt hij. ‘Bent u dat Charlie? Over.’
‘Bravo is binnen,’ zegt Schlesinger.